27 lượt xem

Hiệp hội gốm sứ – Tìm hiểu tranh dân gian đám cưới chuột

Tranh Đông Hồ đám cưới chuột

Tranh dân gian đám cưới chuột còn có tên gọi khác là tranh “trạng chuột vinh quy”. Đây là một trong những tác phẩm nổi tiếng của làng tranh dân gian Đông Hồ. Thông qua hình tượng chuột và mèo, tác giả đã miêu tả khách quan và sâu sắc xã hội xưa. Cùng tìm hiểu chi tiết hơn về bức tranh thông qua bài viết dưới đây.

Nguồn gốc tranh dân gian đám cưới chuột

Tranh dân gian đám cưới chuột là một trong những sản phẩm của làng tranh Đông Hồ. Làng này thuộc xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Chất liệu tranh là giấy dó, màu được lấy từ những nguyên liệu tự nhiên. Khung tranh thường được làm bằng tre và được hun khói. Tranh dân gian đám cưới chuột có lịch sử từ 600 năm trước. Đây là một bức tranh mang tính hài hước và châm biếm sâu xa.

Bức tranh hài hước ở chỗ chuột lại rước dâu, lấy vợ. Những nghệ nhân dân gian đã thực sự thổi hồn vào bức tranh, đã nhân hóa con chuột để thể hiện cuộc sống của người nông dân lúc bấy giờ. Châm biếm ở chỗ chú rể chuột muốn rước dâu phải mang lễ vật hối lộ cho mèo. Con mèo trong bức tranh chính là hình ảnh đại diện cho tầng lớp thống trị xưa. Con chuột là hình ảnh của những người nông dân nghèo khổ sống trong xã hội phong kiến xưa.

Tranh dân gian đám cưới chuột
Tranh dân gian đám cưới chuột – Đông Hồ

Nội dung tranh dân gian đám cưới chuột

Thoáng quan sát bức tranh “Đám cưới chuột” hay “Trạng chuột vinh quy” ta thấy rằng bức tranh diễn tả đám rước đầy đủ kèn trống, cờ quạt và lễ vật. Đám rước tiến hành trong không khí trang nghiêm nhưng rất vui. Giữa đoàn rước là “chuột anh” mũ mãng, cân đai chỉnh tề cưỡi ngựa hồng đi trước; “chuột nàng” ngồi kiệu theo sau. Sừng sững giữa đường là một lão mèo già hung dữ ngồi cản đường. Lão ta giơ vuốt nhằm mục đích dọa nạt đàn chuột. Quan sát kỹ bức tranh ta thấy rằng họ nhà chuột có vẻ lo lắng, thấp thỏm, ngơ ngác nhìn trước nhìn sau.

Trên bức tranh có đề chữ: “Thử bối đệ ngư chí, chí, chí” có nghĩa là “Chuột dâng cá kêu chí, chí, chí” và ” Miêu nhi thủ lễ” mưu, mưu, mưu tức là “Mèo giữ lễ kêu meo, meo, meo”. Tổng thể bức tranh là việc hộ nhà chuột muốn yên thân thoát khỏi nanh mèo già phải trịnh trọng kèn trống mang lễ vật đến. Lễ vật là chim câu béo, cá chép to và mèo già đang vểnh râu, trừng mắt ngồi đợi.

Tính độc đáo của tranh là biểu hiện sự chống đối tích cực của nhân dân về tệ nạn tham ô, ăn đút lót của bọn thống trị. Đó cũng là tiếng cười hóm hỉnh mỉa mai sâu cay của nhân dân lao động. Bức tranh như tái hiện cảnh người nông dân xưa phải chịu đựng sự áp bức, bóc lột của bọn tham quan. Bức tranh còn chứa đựng tinh thần phản kháng của người dân Việt với kẻ thù phương Bắc.

Tranh dân gian đám cưới chuột
Tranh dân gian đám cưới chuột là tiếng cười hóm hỉnh mỉa mai sâu cay của nhân dân lao động

Bố cục tranh dân gian đám cưới chuột

Tranh dân gian đám cưới chuột có bố cục chặt chẽ. Nó được chia thành hai phần rõ nét hay còn gọi là hai mảng tiểu nội dung.

  1. Phần trên: Là cảnh đưa hối lộ và ăn hối lộ. Quan mèo được miêu tả mang tính chất tượng trưng đầy ẩn ý. Quan mèo béo tốt, mập mạp, chứng tỏ là kẻ được ăn uống đầy đủ. Việc hối lộ cũng được đẩy lên một cách trang trọng. Đó là việc đi thành đoàn và kèn trống nghiêm chỉnh. Qua bức tranh ta thấy rằng đây là một việc làm không thể xem thường. Người hối lộ thì khúm núm, nịnh bợ. Kẻ nhận hối lộ thì tay giơ lên ra vẻ không cần nhưng cũng là đưa tay đón nhận.
  2. Phần dưới: Là cảnh đám cưới nhà chuột, ngựa anh đi trước và kiệu nàng theo sau. Đây chắc hẳn không phải là đám cưới của người bình dân mà là đám cưới của kẻ có địa vị. Bằng chứng là có biển, có lọng, chú rể đội mũ quan, cô dâu ngồi trong kiệu. Vậy là quan nhỏ muốn tồn tại và công việc thuận lợi thì phải đút lót cho quan lớn. Đó là chuyện đưa và nhận hối lộ trong hàng quan lại phong kiến xưa. Để có tiền biếu quan lớn thì quan nhỏ phải ra sức vơ vét của dân.
Tranh dân gian đám cưới chuột
Tranh dân gian đám cưới chuột có bố cục chặt chẽ với hai mảng tiểu nội dung

Ý nghĩa của tranh dân gian đám cưới chuột

Nhìn vào bức tranh ta thấy rằng, lễ cưới là việc đại hỉ nhưng để trót lọt chuột phải lễ quan mèo. Tức là, phải lo lót cho kẻ có quyền thế. Người dân Việt xưa sống trong xã hội phong kiến không dám công khai công kích. Họ cũng không dám phản kháng lại bọn tham quan chuyên ức hiếp dân lành. Bức tranh dân gian đám cưới chuột được sử dụng để gián tiếp lên án và bày tỏ thái độ của mình.

Tranh dân gian đám cưới chuột còn phê phán lối thi cử thời Lê, Bảo Thái. Khi đó người nào có tiền đóng (tiền thông kinh) thì không cần phải khảo hạch. Người đi thi rất đông và thành phần thì đa dạng. Người làm ruộng, kẻ bán thịt, người đi buôn…Trong phòng thi là một cảnh tượng hỗn độn. Người thì lật sách ra chép, người đi thi hộ như phiên chợ. Kẻ dốt nát nhưng có tiền thì được chọn làm quan. Người tài giỏi nhưng không có tiền thì bị đánh rớt. Kẻ mất tiền mua quan chức thì phải tìm mọi cách để lấy lại. Người phải gánh chịu hậu quả chính là dân đen.

Một tầng ý nghĩa khác sâu sắc hơn của bức tranh là việc mèo và chuột vốn là kẻ thù không đội trời chung lại có thể chung sống “hòa bình”. Chúng tồn tại trong thế kẻ yếu hơn phải cống nạp, quy phục kẻ mạnh hơn. Như vậy, tham nhũng đã đưa những kẻ vốn đối đầu xích lại gần nhau hơn. Tranh dân gian đám cưới chuột giàu chất triết lý dân gian, triết lý về cuộc sống sâu sắc và tế nhị. Đặc biệt nó mang nhiều ý nghĩa nhân văn trong thời điểm Luật chống tham nhũng của Nhà nước vừa được thảo luận và thông qua.

Tính cộng sinh trong bức tranh dân gian đám cưới chuột

Ngày hội của cả làng

Tranh dân gian đám cưới chuột đa dạng về màu sắc, hài hòa về nhân vật và niềm vui về sự sinh sôi. Bức tranh khiến người ta nhớ lại đám cưới đầy màu sắc của người Việt xưa. Đám cưới được tổ chức trong tâm thế hết sức thiêng liêng. Nó cũng ẩn chứa bí mật của những nghi thức được truyền lại từ bao đời. Đám cưới được báo hiệu bằng tiếng khèn và sự chen chúc, mặt mày rạng rỡ của dân làng khi xem.

Văn hóa làng xã ở Việt Nam khiến những ngày lễ của gia đình trở thành ngày lễ của làng. Người Việt thường “gia đình hóa” mọi mối quan hệ xã hội và coi xã hội như một gia đình mở rộng. Nét văn hóa này cũng góp phần khiến tính cộng sinh trở nên quan trọng trong xã hội Việt Nam. Một xã hội phát sinh giai cấp thì sự đấu tranh là có nhưng sự cộng sinh vẫn là yếu tố chính để phát triển.

Bức tranh cũng thể hiện rõ tâm lý “dĩ hòa vi quý” của người Việt Nam. Tâm lý này khiến người Việt xử lý tình huống có tình có nghĩa hơn. Đó chính là ý nghĩa cộng sinh của cuộc sống đa dạng sinh học mà các tác giả dân gian gửi gắm qua bức tranh.

Cộng sinh để phát triển

Bức tranh dân gian đám cưới chuột gồm hai nội dung chính: Thứ nhất là cảnh họ hàng nhà chuột dâng lễ vật cho mèo, làm nền cho nội dung thứ hai là đám cưới chuột diễn ra bình an, vui vẻ. Những chú chuột đi dâng lễ tỏ thái độ thân thiện và nhiệt tình. Đó là niềm vui tự nhiên của con người mỗi khi chứng kiến hay tham gia đám cưới. Niềm vui đến một cách vô thức trong ngày đó, con người cũng trở nên hiền hoà và vị tha hơn.

Nhân vật chuột thổi kèn đã làm mèo hài lòng. Chắc hẳn mèo đã nhận lễ trong một cam kết kín đáo với chính cuộc sống của mình. Môi trường nhận lễ vật cũng đặc biệt, nó khiến cho mèo không thể giận dữ – nhận lễ trong tiếng nhạc. Sự thành công của đám cưới phần chính là việc họ hàng nhà chuột đã khiến kẻ địch hưởng niềm vui no đủ. Đó cũng chính là điều kiện để mèo không ăn thịt chuột nữa. Tư duy cộng sinh này đã mang đến kết quả tốt đẹp cho họ hàng nhà chuột. Họ hàng nhà chuột trải qua bao đời đã thích ứng và có sự mềm dẻo, khéo léo hơn. Đó là tư tưởng tốt mà bản năng sinh tồn mách bảo.

Tranh dân gian đám cưới chuột
Tính cộng sinh trong bức tranh dân gian đám cưới chuột

Những bài thơ cùng tên về bức tranh dân gian đám cưới chuột

Bài 1: Đám cưới chuột – Thơ Ngô Văn Phú

Trạng Chuột ơn vua cưới vợ làng,

Kiệu son lộng lẫy lọng hoa vàng!

Nàng dâu xứ chuột chân đi đất,

Ngón nhỏ bùn non vẫn dính chân!

Có con mèo mướp ngồi trên chốc,

Chổm hổm vênh râu, nhận lễ dâng

Chú chuột thổi kèn chân dúm lại,

Con chép đồng quê, vẩy ngấn vàng!

Biết quan mèo có chịu yên?

Có đòi lễ lạt phải nhiều thêm?

Mà bao năm tháng trong tranh Tết,

Tiếng trống vinh qui vẫn rộn ràng.

Ngựa hồng quan trạng rong cương bước,

Vợ chuột chưa hay mình đã quan.

Một bước nên bà là thế đấy!

Khối “em” chuột khác nghĩ mà thèm!

Chao ơi, thi cử xưa là thế

Đời trước, đời sau vẫn ước mơ

Hoa tay nghệ sĩ, người không vẽ,

Vẽ Chuột nhung nhăng đến tận giờ.

Bài 2: Đám cưới chuột – Thơ Thiện Ân

Mậu Tí tân niên thiệt rỡ ràng,

Vinh quy bái Tổ chuột hai hàng.

Đứa chù kèn đấy dài hơi thổi,

Thằng nhắt bảng kia nặng cộc mang.

Võng đỏ cống nằm trông chỉnh chệ,

Lọng xanh lang tiếp ngước nghênh ngang.

Ngựa đầu thử sức tiên phong nhỉ,

Oai vệ trên lưng chú chũi làng.

..vv.

Mua tranh dân gian đám cưới chuột ở đâu?

Tranh dân gian đám cưới chuột là một trong những tác phẩm nổi tiếng của làng tranh Đông Hồ. Như các bạn đã biết, tranh dân gian Đông Hồ mang cái đẹp mộc mạc, giản dị vốn có của tranh truyền thống. Nó khiến ta hiểu hơn về cuộc sống hiện tại và mang tính hoài niệm cao. Trải qua hơn 9 thế kỷ tồn tại, tranh dân gian Đông Hồ đã chứng tỏ về sức bền và linh hồn của nó. Tuy nhiên, do quá trình thương mại hóa mà nhiều cơ sở sản xuất hay đơn vị cung cấp mang đến cho khách hàng loại tranh kém chất lượng. Nhiều người băn khoăn không biết tìm mua tranh dân gian Đông Hồ nói chung và tranh dân gian đám cưới chuột nói riêng ở đâu uy tín nhất?

Đến với Hiệp Hội Gốm Sứ bạn sẽ không phải lo lắng về vấn đề này nữa! Đây là một trong những địa chỉ uy tín nhất cung cấp dòng tranh dân gian Đông Hồ trong đó có tranh dân gian đám cưới chuột. Sản phẩm tranh mà Hiệp Hội Gốm Sứ cung cấp vẫn mang tính “thuần Việt” như thời xưa. Đó là những bức tranh có màu sắc thắm như tranh cổ. Sản phẩm hoàn toàn không bị trộn màu trắng vào điệp. Vì vậy, lượng điệp không bị bớt đi và sản phẩm vẫn giữ được độ óng ánh đẹp mắt. Đặc biệt, Hiệp Hội Gốm Sứ luôn luôn đảm bảo với khách hàng về giá cả sản phẩm.

Tranh dân gian đám cưới chuột
Tranh dân gian đám cưới chuột

LIÊN HỆ: HIỆP HỘI GỐM SỨ

Địa chỉ: Số 166 – Giang Cao – Bát Tràng – Gia Lâm – Hà Nội

Hotline: 0977.098.023

Tổng đài tư vấn 24/7:  08888.56689

Fanpage: https://www.facebook.com/hiephoigomsu/

Summary
Article Name
Hiệp hội gốm sứ - Tìm hiểu tranh dân gian đám cưới chuột
Description
Tranh dân gian đám cưới chuột còn có tên gọi khác là tranh "trạng chuột vinh quy". Đây là một trong những tác phẩm nổi tiếng của làng tranh dân gian Đông Hồ. Thông qua hình tượng chuột và mèo, tác giả đã miêu tả khách quan và sâu sắc xã hội xưa. Cùng tìm hiểu chi tiết hơn về bức tranh thông qua bài viết dưới đây.
Author
Publisher Name
HIỆP HỘI GỐM SỨ
Publisher Logo
Zalo: 0977.098.023
Chat Facebook
Gọi điện ngay