17 lượt xem

Hình tượng con Gà trong tranh dân gian làng Đông Hồ

Tranh dân gian làng Đông Hồ

Mỗi bức tranh dân gian Việt Nam đều mang ẩn ý nhân văn sâu sắc. Tranh dân gian Đông Hồ cũng không ngoại lệ. Đặc biệt là hình tượng con Gà trong tranh dân gian làng Đông Hồ mang nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt nói chung. Bài viết sau sẽ làm sáng tỏ hơn về điều này. Hãy tham khảo ngay nhé!

Tóm tắt nội dung (mục lục)

Hình tượng con gà trong văn hóa phương Đông, phương Tây

Hình tượng con gà trong văn hóa phương Tây

Con gà đặc biệt là gà trống hiện diện nhiều trong nền văn hóa phương Đông và phương Tây. Con gà là vật nuôi đã được thuần hóa từ rất lâu. Nó gắn bó mật thiết với con người nhất là người nông dân. Trong tôn giáo và thần thoại con gà có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Từ thời cổ đại, gà đã là một loài vật linh thiêng trong một số nền văn hóa. Con gà gắn chặt với nhiều hệ thống tín ngưỡng và thờ cúng tôn giáo với tư cách là lễ vật (Vật hiến tế hay vật tế thần).

Người Hi Lạp thường không dùng gà để hiến tế. Nhờ sở hữu tính dũng cảm mà gà trống được cho là tượng trưng của thần Ares, Heracles, Athena. Người Hi Lạp tin rằng đến sư tử cũng sợ gà trống. Ở La Mã, gà trống có ý nghĩa vô cùng quan trọng về mặt tôn giáo. Họ cho rằng gà trống có mối liên hệ với thần Mercury. Thần Mercury là người đưa tin của các vị thần cũng là người chịu trách nhiệm đưa các linh hồn về thế giới bên kia. Người Do Thái lại dùng gà trong nghi lễ hiến tế để xóa đi mọi tội lỗi.

Hình tượng con gà trong văn hóa Châu Á

Gà, chó và lợn là những vật nuôi trong nền văn hóa Lapita – nên văn hóa đồ đá mới đầu tiên của Châu Đại Dương. Tại Inđônexia, gà mang ý nghĩa hết sức quan trọng trong nghi lễ hỏa táng của đạo Hindu. Gà ở đây được xem là đường nối cho linh hồn xấu xa. Trong buổi lễ, gà bị thắt chân để bảo đảm rằng mọi linh hồn xấu xuất hiện trong buổi lễ sẽ nhập vào gà.

Theo tôn giáo dân gian của người Trung Quốc, gà là món dành riêng để dâng tổ tiên và thờ cúng Thành Hoàng. Trong tiếng Hán, đại kê (gà trống) gần âm với chữ đại cát. Đây là nội dung của một quẻ bói tốt nhất cho công việc hoặc tương lai của con người. Nó được xuất hiện trong tranh dân gian thay cho lời chúc tốt lành gửi đến nhau trong năm mới. Trong đám cưới Khổng Giáo thì gà được làm vật thế thân cho người bị bệnh hay vắng mặt. Tại Nhật Bản, gà được xem là con vật linh thiêng. Hình ảnh gà được gắn liền với những câu chuyện thần thoại.

Hình tượng con gà trong văn hóa Việt Nam

Gà là một dấu tích của văn minh và văn hóa nông nghiệp ở Việt Nam. Trên trống đồng Đông Sơn thì gà và chim là loài vật được thể hiện nhiều nhất. Trong truyền thuyết Sơn Tinh – Thủy Tinh, gà cũng được nhắc đến là một trong ba lễ vật thách cưới của vua Hùng. Gà còn xuất hiện trong một môn võ – Hùng/Hồng kê quyền (quyền gà chọi). Đặc trưng của bài quyền là những động tác dũng mãnh của con gà chọi nhỏ bé mà nhanh nhạy trước đối thủ.

Trong văn hóa Việt Nam mà đặc biệt là tranh dân gian, hình tượng gà hiện lên vô cùng sống động qua cách thể hiện của các nghệ nhân. Hình ảnh con gà có vị trí quan trọng với tục thờ Mẫu, Thánh, Ngũ phủ công đồng. Ở những nơi này hình tượng con gà được đứng ở những vị trí trang trọng trước điện thờ tiên thánh. Con gà trống cũng có mặt trong những câu đố dân gian vì tướng mạo quân tử của nó. Gà trống còn là con vật được dùng để cúng tế cổ truyền.

Hình ảnh gà cũng xuất hiện nhiều trong thơ. Nó dùng để miêu tả tâm trạng nhớ quê da diết như trong thơ Chế Lan Viên, Lưu Trọng Lư…Gà Hồ (Thuận Thành – Bắc Ninh) được dùng làm linh vật tại Đại Hội thể thao Châu Á trong nhà năm 2009. Gà là một giống vật nuôi gần gũi và thân thiết với người dân Việt. Gà mang đủ năm đức tính tốt của người quân tử: Văn – Võ – Dũng – Nhân – Tín.

Tranh dân gian làng Đông Hồ
Gà là hình tượng quen thuộc trong văn hóa phương Tây và phương Đông

Tranh dân gian làng Đông Hồ – “Tranh Đại Cát”

Dân gian quan niệm gà vừa để cấm quỷ vừa để cầu may. Trong bức tranh là hình ảnh chú gà trống hùng dũng, oai vệ. Đó là biểu tượng của sự thịnh vượng, cho những đức tính tốt của người quân tử. Bao gồm: Văn – mào đỏ như mũ cánh chuồn, Vũ – cựa gà, Dũng – Không sợ đối thủ, Nhân – Kiếm ăn theo đàn, Tín – Gáy báo thức chính xác.

Chú gà trống trong bức tranh được miêu tả vừa chạy vừa kêu cục tác, trông có vẻ no nê, tràn đầy sức sống. Đuôi chú tủa ra như đám cỏ hoa trước gió. Cánh chú xòe nhẹ với hàng lông đẹp tựa lưỡi kiếm. Đầu ức của chú một màu vàng mỡ màng dễ ưa. Đây là biểu tượng cho sự thịnh vượng của đất nước, của con người. Trong văn hóa dân gian Việt Nam, hình ảnh con gà có một vị trí đặc biệt. Thậm chí trong tín ngưỡng dân gian với tục thờ Mẫu, Thánh, Ngũ phủ công đồng thì biểu tượng con gà đứng ở vị trí trang trọng trước điện thờ tiên thánh.

Tranh Đông Hồ “Gà đại cát” là lời chúc tụng và lời ước vọng về một cuộc sống no đủ, hạnh phúc. Nội dung trực tiếp của bức tranh là hai chữ “đại cát”. Tuy nhiên, nội dung sâu xa của bức tranh lại là hình ảnh con gà trống phía dưới. Con gà được dùng phổ biến trong tín ngưỡng dân gian và trong di sản văn hóa truyền thống của người Việt Nam.

Tranh dân gian làng Đông Hồ
Tranh dân gian làng Đông Hồ – “Tranh Đại Cát”

Tranh dân gian làng Đông Hồ – “Tranh gà mẹ, gà con”

Nội dung tranh “Gà mẹ, gà con” 

” Gà mẹ, gà con” được xem là một trong những bức tranh đẹp nhất của tranh dân gian làng Đông Hồ. Các nghệ nhân đã tạo nên một bức tranh sinh động và có sức hút đặc biệt đối với người xem. Gà mẹ và mười chú gà con được bố cục gọn ghẽ trong một hình chữ nhật nằm ngang. Trong tranh mỗi chú gà lại mang một dáng vẻ khác nhau: Mười chú gà đứng quanh gà mẹ, con đang rỉa lông, con đang đùa chạy, con nấp dưới bụng mẹ…Tất cả đang hướng về một phía, một miếng mồi của gà mẹ.

Hai chân gà mẹ giang rộng và đang chịu sức nặng của hai chú gà con. Đồng thời, cũng là giữ thế trước sự dành mồi của các con gà sắp bổ nhào tới. “Cái động” của gà con kết hợp với “cái tĩnh” của gà mẹ. “Động” biểu thị cho “dương”, “tĩnh” biểu thị cho “âm”. Tông màu nóng – đỏ, vàng là chủ đạo khiến bức tranh bừng sáng và thêm phần sinh động.

Ý nghĩa bức tranh “Gà mẹ, gà con”

“Tranh dân gian làng Đông Hồ “Gà mẹ, gà con” là bức tranh mang ý nghĩa sâu sắc. Trong mỗi dịp Tết Nguyên Đán người ta vẫn thường tặng nhau với mục đích chúc tụng, cầu cho các thành viên trong gia đình gặp may mắn, bình an. Đối với những cặp vợ chồng mới cưới thì bức tranh mang ý nghĩa chúc vợ chồng sớm có con cái. Bức tranh thể hiện mong ước của người dân “con đàn cháu đống”. Gia đình ấm cúng, thương yêu nhau như gà cùng một mẹ.

Không những thế nó còn tượng trưng cho sự phúc đức và tình mẫu tử thiêng liêng. Bên cạnh đó, bức tranh còn cho thấy thực tế xã hội đó là một mẹ có thể nuôi được mười con nhưng mười con chưa chắc đã nuôi được một mẹ. Thông qua đó để ca ngợi sự hi sinh, vất vả của người mẹ khi gồng gành, chăm lo cho các con. Dù trải qua bao khó khăn thì người mẹ cũng không than thở, luôn nỗ lực để mang đến cho các con cuộc sống đầy đủ, hạnh phúc.

Tranh dân gian làng Đông Hồ
Tranh dân gian làng Đông Hồ – “Tranh gà mẹ, gà con”

Tranh dân gian làng Đông Hồ – Tranh “Gà trống gáy sáng”

Buổi sáng, khi tiếng gà trống vang lên là lúc các gia đình ở nông thôn bắt đầu thức giấc. Đây là thời điểm cả gia đình sum họp, quan tâm, chăm sóc cho nhau. Trong thời khắc giao thừa hay những ngày lễ khác mỗi gia đình lại sắm lễ dâng cúng tổ tiên. Khi đó, gà trống là con vật không thể thiếu trong mâm cúng. Cúng gà trống đêm giao thừa với quan niệm đêm giao thừa là đêm tối nhất trong năm. Gà trống là chủ thể đánh thức, gọi mặt trời lên mang lại ánh sáng, sự ấm áp cho cả năm. Có thể nói gà trống có ý nghĩa đặc biệt đối với con người.

Tranh “Gà trống gáy sáng” miêu tả một con gà trống rất oai vệ. Chân trái chú gà đưa nhẹ bên khóm trúc, chân phải đặt lên mỏm đá. Toàn thân gà như đang trườn về phía trước, đầu ngẩng cao, mắt mở to, ức ưỡn ra, đuôi xòe rộng. Đây là lúc gà chuẩn bị cất tiếng gáy chào bình minh. Dáng điệu ấy cộng với màu sắc rực rỡ của lông, đuôi, cánh, cảnh thiên nhiên xung quanh…làm cho bức tranh trở thành một bản hòa tấu hùng dũng.

Tranh dân gian làng Đông Hồ – Tranh “Gà thư hùng”

Tranh “Gà thư hùng” thuộc loại tranh chúc tụng của Đông Hồ. Đây là bức tranh miêu tả về một gia đình gà. Gia đình gồm gà trống, gà mái và đàn gà con. Trên tranh có dòng chữ Nôm “lắm con nhiều cháu, giống cánh giống lông”. Ý nghĩa “Con nhà tông không giống lông cũng giống cánh”. Đây là một lời chúc sâu sắc và vô cùng ý nghĩa.

Trong bức tranh, gà mái có bố cục theo hình xoắn ốc. Điều đó, tạo nên sự mềm mại và duyên dáng cho gà. Gà trống được đặt trong một hình thang đáy lớn nằm trên tạo tư thế trụ cột gia đình, che chở cho gà mái và đàn gàn con. Cả bức tranh là một không khí tràn đầy hạnh phúc, đầm ấm của gia đình. Đó cũng là ước vọng của các gia đình Việt trong ngày xuân sum họp.

Tranh dân gian làng Đông Hồ
Tranh dân gian làng Đông Hồ – Tranh “Gà thư hùng”

Tranh dân gian làng Đông Hồ – Tranh “Chọi gà”

Bức tranh dân gian làng Đông Hồ “Chọi gà” mang đậm chất sinh hoạt cộng đồng. Gà chọi hay được sử dụng trong các lễ hội nhất là lúc xuân về. Bức tranh “Chọi gà” chứa đựng những yếu tố kỹ thuật hội họa sinh động. Tiêu chuẩn của một chú gà chọi phải thể hiện đầy đủ các yếu tố sức mạnh tiềm tàng. Sức mạnh đó gọi là ngũ thường: Mỏ to thẳng, miệng rộng; đầu mồng dâu; mắt chữ điền; cổ to, dài và thẳng; lưng rộng, cánh dài; đùi to, phần đùi dài hơn phần cán; chân thanh, ngón thắt, vảy mỏng và khô.

Nghệ nhân tranh dân gian làng Đông Hồ đã khéo léo đưa những tiêu chuẩn này vào bức tranh. Đó là hai con gà trống nhìn thẳng vào nhau, chuẩn bị bước vào cuộc đấu. Khi vào cuộc hai chú gà có ý thách đấu nhưng vẫn để lại cho người quan sát cảm giác giải trí, thoải mái, không cay cú ăn thua. Cả hai chú đều mang vẻ đẹp của tinh thần thượng võ làm cốt cách của trang quân tử khi giao đấu. Bức tranh tạo nên vẻ đẹp đối xứng và một nhịp điệu bay bổng của cuộc tỉ thí trong lễ hội. Tranh “Chọi gà” gây ấn tượng sâu sắc với màu trầm gợi sự giao hòa, tương thân tương ái.

Tranh dân gian làng Đông Hồ
Tranh dân gian làng Đông Hồ – Tranh “Chọi gà”

Tranh dân gian làng Đông Hồ – Đôi tranh gà “Nghênh xuân – Đại cát”

Đôi tranh “Nghênh xuân – Đại cát” có nghĩa là “Đón xuân tốt lành”. Bức tranh vẽ hai con gà ở thế đối xứng nhau. Hình thể, lông cánh, lông đuôi mang tính ước lệ hơn là miêu tả thực. Tuy nhiên, bức tranh này có bố cục đặc biệt hơn so với những bức tranh Đông Hồ khác. Ở những bức tranh khác thì phần chữ chiếm phần nhỏ của bức tranh.  Phần chữ và các hoa văn trang trí trong tranh “Nghênh xuân – Đại cát” lại chiếm nửa bức tranh. Điều đó nhằm nhấn mạnh khát vọng của người dân về một cuộc sống đầm ấm, may mắn, thịnh vượng. Đó đồng thời là lới chúc tốt đẹp vào dịp đầu năm.

Nhìn vào bức tranh ta thấy hình ảnh chú gà trống oai vệ, hùng dũng. Chú gà trống được khắc họa trong dáng vẻ vừa chạy vừa gáy vang trông no nê và tràn đầy sức sống. Đuôi chú tủa ra như đám cỏ hoa trước gió. Cánh chú xòe nhẹ với hàng lông đẹp tựa lưỡi kiếm, đầu ức đầy đặn, sung mãn. Đây là một hình ảnh chuyển động và tràn đầy sức sống.

Chữ “Đại cát” trong tranh có ý nghĩa và được chú ý hơn cả. “Đại cát” được hiểu là điều tốt lành lớn. Tác giả đưa vào bức tranh để thể hiện mong ước của người nông dân. Đó là ước vọng của người nông dân trồng lúa nước, cầu cho mưa thuận gió hòa, các con vật hay ăn chóng lớn. Các thành viên trong gia đình khỏe mạnh, con cháu đầy nhà…Uớc mơ giản dị mà tràn đầy ý nghĩa!

Tranh dân gian làng Đông Hồ
Tranh dân gian làng Đông Hồ – Đôi tranh gà “Nghênh xuân – Đại cát”

Tranh dân gian làng Đông Hồ – Đôi tranh gà “Dạ xướng – Nhật minh”

“Dạ xướng – Nhật Minh” là bức tranh miêu tả hai chú gà có tư thế đứng giống như trong tranh “Nghênh xuân – Đại cát”. Dáng vẻ, mào, cánh, đuôi, lông được cách điệu rất đẹp. Trên một tranh có chữ “Nhật minh tam giác thụy” có nghĩa là “Ngày mang đến ba điều lành”. Bức tranh còn lại có chữ “Dạ xướng ngũ canh hòa” có nghĩa là “Đêm gáy năm canh đều đặn”.

Hình dáng mỗi chú gà trong bức tranh thật oai vệ. Một chân co lên, toàn thân như đang trườn lên phía trước, đầu ngẩng cao, mắt mở to, ức ưỡn ra, đuôi xòe rộng. Dáng điệu ấy cộng với màu sắc rực rỡ của bộ lông và bối cảnh thiên nhiên xung quanh làm cho bức tranh trở nên sinh động hơn hẳn. Tranh “Dạ xướng – Nhật minh” là lời nhắc nhở về chữ tín. Nó được biểu hiện qua tiếng gà năm canh, dù nắng mưa hay giá rét cũng không bao giờ sai. Hơn nữa, theo quan niệm phương Đông thì tiếng gà gáy xua đi những điều không may mắn và mang lại những điều tốt lành cho các gia đình.

Tranh dân gian làng Đông Hồ
Tranh dân gian làng Đông Hồ – Đôi tranh gà “Dạ xướng – Nhật minh”

Tranh dân gian làng Đông Hồ – Tranh “Em bé ôm gà”

Bức tranh dân gian làng Đông Hồ “Em bé ôm gà” còn có tên khác là “Vinh hoa”. Bức tranh diễn tả vẻ khỏe mạnh của em bé. Bên cạnh đó, bức tranh còn mang nhiều ý nghĩa thiết thực. Một tay em bé đè chặt con gà, vai nổi cao, cánh tay đưa thẳng xuống. Tay kia em bé giữ cái ức con gà và kéo lại. Mình bé hơi vặn theo chiều của con vật đang cố trườn lên phía trước như đang cố tung cánh thoát thân.

Đầu chú gà ngẩng cao, mắt sáng lên, hai chân dạng mạnh và đạp xuống đất, đuôi chổng lên trời. Tuy vậy, gà vẫn như hoàn toàn bất lực trước sức mạnh và sự điềm tĩnh của em bé. Sự vùng vẫy của gà đối lập với sự vui mừng, hồ hởi của em bé. Nội dung bức tranh mang ý nghĩa tâm lý, có kịch tính. Đó chính là ước muốn hiển đạt với đủ đức hạnh quân tử nhân, nghĩa, tín, dũng và văn võ song toàn.

Tranh dân gian làng Đông Hồ
Tranh dân gian làng Đông Hồ – Tranh “Em bé ôm gà”

Tranh dân gian làng Đông Hồ – Tranh “Gà trống bên hoa cúc”

Đôi tranh “Gà trống bên hoa cúc” miêu tả hai chú gà trống với dáng vẻ hùng dũng. Một chân gân guốc xoạc ra, chân kia bám vào tảng đá vươn lên như sắp gáy. Hoặc cũng có thể sắp bước vào một trận quyết chiến. Đôi tranh này sử dụng bảng màu “tương túc” – “tương phản và bổ túc”. Hai màu tương phản là màu đỏ – xanh và màu trung gian là màu vàng. Những chiếc lông cánh, lông đuôi của con gà xen kẽ ba màu đỏ – vàng – xanh khiến người xem bị cuốn hút mạnh mẽ.

Trên đôi tranh không có bất cứ chữ gì. Tuy nhiên, bức tranh lại mang ý nghĩa sâu sắc đó là đại diện cho năm đức tính của đấng nam nhi: Văn, võ, dũng, nhân và tín. Mào đỏ tựa như mũ cánh chuồn tượng trưng cho Văn. Chân gà có cựa sắc nhọn như kiếm tượng trưng cho Võ. Thấy địch thủ chú gà dũng cảm xông lên chiến đấu là biểu thị của Dũng. Kiếm được mồi gọi nhau cùng ăn chính là Nhân. Hàng ngày gà báo thức không sai giờ chính là Tín.

Tranh dân gian làng Đông Hồ
Tranh dân gian làng Đông Hồ – Tranh “Gà trống bên hoa cúc”

Tranh dân gian làng Đông Hồ có rất nhiều tác phẩm về hình tượng con gà. Các nghệ nhân làng Đông Hồ đưa con gà vào tranh nhưng không hề tả thực về nó. Bằng đôi bàn tay khéo léo và trí tưởng tượng phong phú, hình tượng con gà đã được cách điệu rất tài tình. Gà trống là biểu tượng của dũng khí và sức mạnh của đấng nam nhi. Gà mái, gà tơ gợi lên nét đẹp mỹ miều của người con gái đến tuổi dậy thì…Hãy treo tranh gà trong nhà để cầu mong sức khỏe, bình an và may mắn!

LIÊN HỆ: HIỆP HỘI GỐM SỨ

Địa chỉ: Số 166 – Giang Cao – Bát Tràng – Gia Lâm – Hà Nội

Hotline: 0977.098.023

Tổng đài tư vấn 24/7:  08888.56689

Fanpage: https://www.facebook.com/hiephoigomsu/

 

Summary
Hình tượng con Gà trong tranh dân gian làng Đông Hồ
Article Name
Hình tượng con Gà trong tranh dân gian làng Đông Hồ
Description
Mỗi bức tranh dân gian Việt Nam đều mang ẩn ý nhân văn sâu sắc. Tranh dân gian Đông Hồ cũng không ngoại lệ. Đặc biệt là hình tượng con Gà trong tranh dân gian làng Đông Hồ mang nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt nói chung.
Author
Publisher Name
HIỆP HỘI GỐM SỨ
Publisher Logo
Zalo: 0977.098.023
Chat Facebook
Gọi điện ngay