36 lượt xem

Hiệp hội gốm sứ – Tranh tố nữ Hàng Trống có điều gì đặc biệt?

Tranh tố nữ Hàng Trống

Tranh tố nữ Hàng Trống thuộc thể loại tranh gì? Nó có điều gì đặc biệt? Truyền thuyết dân gian về tranh tố nữ Hàng Trống? Tất cả những băn khoăn đó sẽ được chúng tôi giải đáp chi tiết nhất trong bài viết sau đây. 

Tìm hiểu khái quát về biểu tượng tứ quý

Tranh tứ quý là một bộ tranh gồm bốn bức tranh. Tranh tứ quý không phải chỉ để trang trí mà nó còn mang ý nghĩa cầu mong sự may mắn, phú quý, sung túc. Nó còn chứa đựng cả yếu tố phong thủy trong đó. Tứ quý là một trong những biểu tượng nghệ thuật được sử dụng phổ biến trong văn hóa truyền thống. Các quốc gia sử dụng nhiều nhất là Nhật Bản, Việt Nam, Trung Hoa và Triều Tiên. Biểu tượng này cũng được cộng đồng người Hoa và Việt ở nước ngoài lưu giữ.

Bộ tứ của người phương Đông được hình thành hàng nghìn năm qua. Lối tư duy này được người Hán sử dụng nhiều nhất và cũng lâu đời nhất. Đầu tiên phải kể đến là biểu tượng tứ tượng trong hà đồ của người Trung Hoa. Biểu tượng này với quan niệm lưỡng nghi sinh tứ tượng, tứ tượng sinh bát quái. Thông qua Đạo Giáo và Phật Giáo, người Trung Hoa hình thành nên tứ đại danh sơn – nơi tu luyện của các vị thần Phật. Ngoài ra còn có tứ đại mỹ nhân, tứ Bồ Tát, tứ Thiên Vương…

Trong quan niệm của người phương Đông, bộ tứ thể hiện sự đầy đủ, vĩnh cửu, vững chắc, hạnh phúc…Ở Việt Nam, bộ tứ còn được hình tượng hóa thành cụm biểu tượng tứ bất tử: Sơn Tinh, Chử Đồng Tử, Mẫu Liễu Hạnh và Thánh Gióng. Hoặc tứ chính trấn gồm: Xứ Đông, Nam, xứ Đoài và xứ Bắc. Tứ quý trong quan niệm dân gian không còn là biểu tượng riêng của thời tiết hay khí hậu. Nó đã trở thành biểu tượng của sự may mắn và là niềm ước vọng của người dân bất kể sang hèn.

Tranh tố nữ Hàng Trống
Tranh tố nữ Hàng Trống thuộc loại tranh tứ quý

Truyền thuyết dân gian về tranh tố nữ Hàng Trống

Tranh tố nữ Hàng Trống là loại tranh tứ quý – bao gồm bốn bức tranh. Bức tranh xuất hiện trong một câu chuyện dân gian có tên là “Bích Câu Kỳ Ngộ”. Đó là vào thời Lê Thánh Tông có một thư sinh tên là Trần Tú Uyên. Khi đi chợ Cầu Đông chàng đã mê mẩn một bức tranh Tố nữ. Chàng quyết định mua về nhà và treo ở thư phòng.

Hàng ngày cứ đến bữa ăn chàng lại lấy hai cái bát, hai đôi đũa và mời tố nữ trong tranh cùng ăn. Thỉnh thoảng chàng lại trò chuyện với tố nữ và đối đãi với cô như người thật. Một hôm, Tú Uyên đi học về thấy có mâm cơm đã dọn sẵn. Hôm sau, chàng giả các ra đi nhưng lại lẻn về đứng rình một chỗ. Tú Uyên đã thấy tố nữ trong tranh hiện ra thành người thật.

Trên tranh tố nữ Hàng Trống chúng ta thấy có bốn thiếu nữ mặc áo dài Việt Nam. Trên bức tranh có đề tựa thơ chữ Hán chứ không phải Tiếng Việt. Qua câu chuyện “Bích Câu Kỳ Ngộ” trên cho thấy bộ tranh tố nữ ra đời trước thời Lê Thánh Tông (1492-1497). Trong khi đó, tác phẩm chữ Quốc ngữ hoàn chỉnh đầu tiên được biết đến nay là bộ Việt – Bồ – La (1651). Đến thế kỷ XIX chữ Quốc ngữ mới được sử dụng phổ biến. Vì thế, bài thơ trên bộ tranh nguyên gốc đã được viết bằng chữ Hán.

Tranh tố nữ Hàng Trống
Tranh tố nữ Hàng Trống xuất hiện trong một câu chuyện dân gian có tên là “Bích Câu Kỳ Ngộ”

Nội dung và ý nghĩa của tranh tố nữ Hàng Trống

Tranh tố nữ Hàng Trống miêu tả bốn thiếu nữ Việt Nam xưa vấn tóc, mặc áo dài. Bốn cô đang đứng với tư thế khác nhau: Cô thổi sáo, cô cầm sênh tiền, một cô cầm quạt và cô còn lại gảy đàn nguyệt. Mỗi người một vẻ đẹp và mang nét mặt thể hiện tâm hồn thiếu nữ Việt Nam xưa. Đi kèm theo mỗi bức tranh là có một bài thơ tứ tuyệt viết bằng chữ Hán. Bộ tranh này mang đậm nét văn hoá dân tộc.

Trước kia, tranh tố nữ Hàng Trống chỉ nhằm mục đích giới thiệu nét đẹp tố nữ. Đó là vẻ đẹp mượt mà, thanh cao, sinh động và duyên dáng. Thiếu nữ với mắt phượng mày ngài, cổ cao ba ngấn, tóc đuôi gà. Đây là vẻ đẹp tiêu chuẩn của thiếu nữ một thời. Nghệ nhân vẽ tranh chỉ mượn các đạo cụ  biểu diễn để tạo dáng cho các nàng thêm sinh động.

Quan sát kỹ ta thấy các thiếu nữ đang ở tư thế hòa tấu. Bốn cô có chiều cao không đều nhau. Cô cầm quạt thấp nhất, đến cô cầm sênh, cô thổi sáo và cô gảy đàn cao nhất. Đây là cách mà các nghệ nhân lấy chiều cao số học để biểu lộ các cung bậc cao thấp của âm thanh. Tức là, trong bốn đạo cụ trên thì đàn cho âm sắc cao nhất, tiếp đến là sáo, tiếng lách cách của sênh và cuối cùng là tiếng quạt. Vì vậy, tố nữ là bức tranh siêu thực. Ở đây vẻ đẹp không nằm ở chỗ tả người mà nó nằm ở điểm sâu sắc đó.

Bài thơ trên bức tranh tố nữ – Cô thổi sáo

Thùy gia ngọc định ám phi thanh

Tán nhập xuân phong mãn Lạc Thành

Thử dạ khúc Trung văn chiết liễu

Hà nhân bất khởi cổ viên tình.

Lược dịch:

Nhà ai sáo mọc tiếng mơ màng

Theo gió xuân vào khắp Lạc – Dương

Văng vẳng đêm nay bài “Chiết liễu”

Ai người không chạnh nỗi tha hương.

Bài thơ trên bức tranh tố nữ – Cô cầm quạt

Hồng nha thôi phách yến phi mang

Nhất phiến hành vân đáo họa đường

Vũ bãi, cao liêm thâu mực tống

Bất tri thùy thị Sở Tương Vương.

Lược dịch:

Thẻ hồng dồn phách yến bay phăng

Lửng thửng guồng mây đến họa đường

Múa hết, rèm cao đưa khóc hạnh

Chẳng ai hay đó Sở Tương Vương.

Bài thơ trên bức tranh tố nữ – Cô cầm sênh

Nhất điểm anh đào khải giáng thuần

Lưỡng hàng toái ngọc phuốn dương xuân

Hòa hoa phong niệu thiên chi mận

Án triệt Dương châu liên bộ tân.

Lược dịch:

Môi son vừa hé nụ anh đào

Răng ngọc hai hàng nhả điệu cao

Trước gió nghìn cành hoa nhún nhảy

Gót sen lần nhịp đến Dương – Châu.

Bài thơ trên bức tranh tố nữ –  Cô gảy đàn

Song tiền đối nguyệt sơ minh

Hảo bả cầm lai khúc điển tình

Đàn tả huy âm vi nhã thú

Chỉ tương ngọc luật tựa âm thanh.

Lược dịch:

Trước song ngồi nhắm nguyệt đầu canh

Ôm chiếc cầm trăng dạo khúc tình

Đàn tả huy âm vi nhã thú

Chỉ tương ngọc luật tựa âm thanh.

Tranh tố nữ Hàng Trống
Tranh tố nữ Hàng Trống miêu tả bốn thiếu nữ Việt Nam xưa vấn tóc, mặc áo dài

Tranh tố nữ Hàng Trống được nhắc đến trong thơ Hồ Xuân Hương

Hỏi bao nhiêu tuổi hỡi cô mình

Chị cũng xinh mà em cũng xinh

Đôi lứa như in tờ giấy trắng

Ngàn năm còn mãi cái xuân xanh

Xiếu mai chi dám tình trăng gió

Bồ liễu thôi đành phận mỏng manh

Còn thú vui kia sao chẳng vẽ

Trách người thợ vẽ khéo vô tình.

Tranh tố nữ Hàng Trống được nhắc đến trong thơ Chế Lan Viên

Điệu lục bát và màu xanh nơi ruộng rẫy

Bức tranh Hồ, cô tố nữ dáng quê hương…

Tranh tố nữ Hàng Trống được nhắc đến trong thơ Trần Bảo Kim Thư

Bốn nàng thiếu nữ đẹp như bông

Quá kén nên chưa có được chồng

Sáo ngọc vi vu buồn ngõ trúc

Nguyệt cầm nức nở lạnh bên sông

Quạt đào sanh lục tiêu phòng vắng

Mắt biếc môi son má phấn hồng

Uổng phí ngày xuân cùng tháng hạ

Tình nào vạn dặm mỏi mòn trông.

Tranh Hàng Trống là một trong những dòng tranh dân gian độc đáo. Nó kết tinh nhiều giá trị thẩm mỹ, tinh thần và tín ngưỡng của người Kinh Kỳ xưa. Tranh Hàng Trống mang cái hồn và bản sắc của dân tộc Việt Nam nói chung. Tranh tố nữ Hàng Trống chính là một minh chứng rõ nhất cho nhận định đó./.

LIÊN HỆ: HIỆP HỘI GỐM SỨ

Địa chỉ: Số 166 – Giang Cao – Bát Tràng – Gia Lâm – Hà Nội

Hotline: 0977.098.023

Tổng đài tư vấn 24/7:  08888.56689

Fanpage: https://www.facebook.com/hiephoigomsu/

Summary
Hiệp hội gốm sứ - Tranh tố nữ Hàng Trống có điều gì đặc biệt?
Article Name
Hiệp hội gốm sứ - Tranh tố nữ Hàng Trống có điều gì đặc biệt?
Description
Tranh tố nữ Hàng Trống thuộc thể loại tranh gì? Nó có điều gì đặc biệt? Truyền thuyết dân gian về tranh tố nữ Hàng Trống? Tất cả những băn khoăn đó sẽ được chúng tôi giải đáp chi tiết nhất trong bài viết sau đây. 
Author
Publisher Name
HIỆP HỘI GỐM SỨ
Publisher Logo
Zalo: 0977.098.023
Chat Facebook
Gọi điện ngay